پير جمال الدين محمد اردستانى
30
شرح الكنوز و بحر الرموز ( فارسى )
سلطان خليل پسر اوزون حسن فرستاده بود ، از موصل آن سؤال كرد كه چه مبلغ به اخراجات زيب و زينت آن مصروف گشته ؟ در جواب چنين گفت كه مبلغ پانصد دينار كپكى تقريبا . . . « 1 » پيرجمال گويا دو پسر به نامهاى عميد الملة و الدين معروف ، و كمال الدين محمد داشته است كه نام اولى را در رسالهء سى و چهار مرآة الافراد آورده « 2 » و نام دومى را مؤلف آتشكدهء اردستان در ضمن معرفى شجرهء ملا محمد صادق اردستانى حكيم معروف قرن 11 و 12 ه به دست داده است . « 3 » البته پيرجمال در برخى از نامههايى كه به كسان مختلفى مىنوشته گاه آنها را فرزند خود خوانده است و شايد عميد الملة و الدين يكى از مريدان وى بوده نه فرزندش . علاوه بر اين از اشارهاى نامهگونه هم كه در يكى از مثنويات دوبيتىاش دارد مىتوان احتمال داد كه برادرى هم داشته كه در طريقت وى نبوده است . سرانجام پيرجمالالدين اردستانى پس از سالها سير و سفر بين شهرهاى مختلف و زادگاهش و همچنينى تأليف آثار و تبليغ طريقت ، در زادگاهش اردستان ديده از جهان فروبسته است . آرامگاه وى در سمت چپ مرادش پيرمرتضى على اردستانى ، در بقعهء پيرمرتضى واقع در محلهء فهرهء اردستان مجاور مسجد سفيد سردشت قرار دارد . « 4 » اگرچه بيشتر منابع سال وفات او را 879 ه نوشتهاند ولى روملو تاريخ دور از ذهن رجب 866 ه را براى مرگ او ذكر كرده است . « 5 » اما در رابطه با مرگ او دو روايت ديگر هم هست ، اول اينكه آدميت در اثرش از منبع نامعلومى گفته كه فضل اللّه خجنى از شاگردان پيرجمال بوده و در هنگام فوت مرشدش در بيت المقدس حضور داشته و پيرجمال در سال 879 ه در بيت المقدس وفات يافته است . « 6 » و دوم اينكه صاحب اصول الفصول بدون ذكر منبع مىگويد : « در كتابى ديدم كه گفتهاند شهيد شده و اللّه اعلم » « 7 » البته بايد گفت پيرجمال هميشه به علت عقايد خاصش و
--> ( 1 ) . مقامات جامى ، ص 180 . ( 2 ) . مرآة الافراد ، ص 191 . ( 3 ) . آتشكدهء اردستان ، ص 384 . ( 4 ) . همان ، ص 384 . ( 5 ) . احسن التواريخ ، وقايع سال 866 ، ص 848 . ( 6 ) . دانشمندان و سخنسرايان فارس ، ص 142 . ( 7 ) . اصول الفصول ، برگ 486 .